Biyosferdeki Yaşama Birlikleri(10.Sınıf Biyoloji)

2009-02-14 19:19:00
 Biyosferdeki Yaşama Birlikleri

Dünyada bütün canlıların içinde yaşadığı tabakaya biyosfer denir. Biyosferin kalınlığı 16-20 km olup bunun 8-10 km’si deniz seviyesinden atmosfere doğru, 8-10 km’si de deniz ve okyanusların dibine doğru uzanır. Biyosferde bir organizmanın doğal olarak yaşadığı ve üre-yebildiği yere habitat denir. Biyosferde karasal ve sucul yaşama birlikleri olmak üzere iki tip yaşama birliği vardır:

Karasal yaşama birliği: Ormanlar, çayırlar, stepler, tundralar, çöller ve mağaralarda bulunan organizmalar kara yaşama birliğini oluşturur.
Sucul yaşama birliği: Deniz, göl, havuz, ırmak, bataklık ve pınarlarda yaşayan orga-nizmalar ise su yaşama birliğini oluştururlar.
Biyosferdeki, karasal ve sucul yaşama birliklerinde populasyon, komünite ve ekosis-tem yer alır.

A) Populasyon

Belirli bir alanda yaşayan, aynı tür organizmaların oluşturduğu topluluğa populasyon denir. Populasyonlar biyolojik birim olarak kabul edilir. Populasyonun bazı özellikleri vardır. Bunlar aşağıdaki gibidir;
Populasyonun yoğunluğu: Belirli bir zamanda birim alanda bulunan birey sayısıdır. Bu özellik çevre şartlarına göre değişebilir.
Populasyonun doğum ve ölüm oranı: Birim zamanda populasyona katılan yeni birey sayısı doğum oranını, birim zamanında ölen birey sayısı ise ölüm oranını verir.
Yaş dağılımı: Bir populasyonun geleceği yaş dağılımına bakılarak tahmin edilir. Hızlı büyüyen populasyonlarda genç birey daha fazladır. Gerilemekte olan populasyonlarda ise yaşlı bireyler sayısı daha fazladır.
Populasyonun yayılması: Bir populasyondaki bireyler, çevre şartlarının etkisiyle iç-ten gelen hareket etme arzusu kazanırlar. Bu durumda populasyonun bulunduğu yerden dışa-rıya doğru bir hareket göze çarpar. Böyle bir hareket sonucu populasyonun bir kısmı ya da tamamı, habitatın en uç sınırlarına kadar yayılabilir.
Populasyonun taşıma kapasitesi: Belirli şartlar altında bir ekosistemde ya da habitat-ta, yaşayan bir türe ait bulunabilecek en yüksek birey sayısıdır. Şartların iyi ya da kötü yönde değişmesi taşıma kapasitesini azaltır ya da artırır.

B) Komünite

Belirli bir alanda karşılıklı ilişkiler yaşayan çeşitli bitki ve hayvan türlerinin oluştur-duğu topluluğa komünite denir. Komünite birden fazla türü kapsar. Bu türlerden bazıları bas-kındır. Komünite içinde sayı ve faaliyetleri bakımından daha fazla göze çarpan türlere baskın tür denir.
Bir komünitede, çevre şartlarının etkisiyle baskın olan organizmaların yerini, zamanla başka bir organizma alabilir. Bu olaya süksesyon denir. Volkan faaliyetleri, su baskınları, kuraklık, buzul istilâsı gibi afetler belirli bir alandaki canlıların tamamını ya da sadece baskın türleri ortadan kaldırabilir.
Yaşama birliklerinin sınırları vardır. İki yaşama birliğinin karşılaştığı yere yaşama bir-liğinin sınırları denir.

C) Ekosistem


Doğada belirli, bir alanda yaşayan canlılar ve canlıların etkileşim içinde bulundukları canlı ve cansız öğelerin tümüne ekosistem denir.
Canlılar ile cansızlar arasında etkileşim sağlıklı olduğu ve gerekli enerji sağlanabildiği sürece ekosistem kendi kendine yeterli bir birliktir. Ekosistemlerde, canlı ve cansız kısımlar arasındaki madde alış verişi en ekonomik şekildedir.
Ekosistem üreticiler, tüketiciler, ayrıştırıcılar olmak üzere üç organizma grubundan meydana gelir. Ekosistemin devamlılığı bu üç organizma grubunun varlığına bağlıdır. Bu or-ganizma gruplarından birinin yok olması ekosistemin bozulmasına neden olur.

2299
0
0
Yorum Yaz